Uitwisselingsbezoek aan Solingen

Voorbij is nog niet vergeten

Een voorbije oorlog is nog geen vergeten oorlog. Hoe krijgen landen die elkaar naar het leven stonden weer een goede relatie? Bijvoorbeeld door een kapel uit het Duitse Solingen uit te nodigen om deel te nemen aan een internationaal muziekconcours, zoals Gouda in 1952 deed. Norbert Feith, de huidige burgemeester van Solingen, zei hierover: 'Gouda was eerste die haar hand naar Solingen had uitgestrekt. [...] De Solingers hebben toen deze hand beetgepakt en niet meer losgelaten.' Uit het muzikale initiatief is een stedenband gegroeid die tot heden stand houdt. De jongste invulling hiervan bestond uit een bezoek van ongeveer 20 inwoners van Gouda aan Solingen. De datum, 9 mei 2015, was precies 70 jaar en een dag na de capitulatie van Duitsland op 8 mei 1945. Het bezoek stond deels in het teken van dit feit en daarom was er een afvaardiging van 4 personen van het Verzetsmuseum meegekomen. Wat volgt is een kort verslag van het bezoek, met wat extra aandacht voor zaken die het museum aangaan.

De Goudse delegatie bestond overigens naast de mensen van het museum uit de burgemeester en raadsleden en nog enkele anderen en partners. Het ochtendprogramma vond binnen plaats, het middagprogramma buiten. Het ochtendprogramma werd verluchtigd met muziek door een orkest met leerlingen van de Solingse en Goudse muziekscholen. Het feit dat absoluut niet te zien was wie nu Duits en wie nu Nederlands was, maakte de absurditeit van de voorbije oorlog maar weer eens duidelijk.

De burgemeester van Solingen

Norbert Feith, de burgemeester van Solingen, startte het ochtendprogramma. Hij memoreerde dat de Duitse capitulatie de teller van het aantal slachtoffers deed stoppen bij ruim 50 miljoen. De Duitsers vieren tegenwoordig 8 mei als een bevrijdingsdag. Immers, ook zij werden op deze dag bevrijd van de Nationaal Socialistische dictatuur en tirannie. Herdenken van de bevrijding is belangrijk. Het zorgt er voor dat we ons herinneren wat er gebeurd is, zodat we waarderen wat we nu hebben. Feith wierp de vraag op of er zoveel jaar na de oorlog nog nationale vooroordelen en stereotype beelden in de weg staan of dat wij Europeanen in het dagelijkse leven niet al verder zijn. Dat was de hoofdgedachte van het programma van de ochtend.

 

De zaal waar het ochtendprogramma plaatsvond.

Een hoogleraar geschiedenis

De tweede spreker was emeritus hoogleraar geschiedenis Herman Walther von der Dunk. Hij is van Duitse komaf en was werkzaam bij de Utrechtse en Nijmeegse universiteit. Hij kon zich nog goed herinneren hoe vlak na de bevrijding de vrijheid voelde: 'Heerlijk!' Hij schetste hoe de Nederlandse houding ten aanzien van de oorlog in de loop der tijd veranderde. Van het aanvankelijke 'heroïsme', dat iedereen tot held verhief, naar onderzoekend in de jaren zestig. De aandacht richtte zich toen op medeplichtigheid, aanpassing, collaboratie en vooral naar de slachtoffers. De Duitse verwerking verliep parallel en leidde tot verinnerlijking van de democratie. Helaas zijn de aanvankelijke hoge naoorlogse idealen over wereldwijde vrede niet uitgekomen. Maar dat Europa onverwacht een bastion van vrede en welvaart werd, dat was toen nauwelijks voor te stellen. Evenmin als de leidinggevende rol die Duitsland daar nu in speelt.

Een politiek wetenschapper

Politiek wetenschapper Ludger Kühnhardt van de Friedrich-Wilhelms universiteit in Bonn had een actueel, politiek getint verhaal: 1945 was een jaar van uitputting en tegelijkertijd deprimerende en opgewekte stilte na de storm. Het grote wonder was dat de overwinnaars langzaam maar doelbewust de verslagen Duitsers de hand reikten. De grootste wond, de scheuring van Duitsland, werd in 1989/1990 geheeld. Het gaat verder, tot het verwestersen van het gebied dat men nog steeds als het oosten van het westen beschouwt. Dit heeft ook geleid tot een neo-imperialistisch ontwaken van Rusland, getuige de recente annexatie van de Krim en de geleidelijk opgedrongen oorlog tegen Oekraïne.

De EU, de Volkenbond, de OVSE, het zijn allemaal organisaties die (ook) tot doel hebben/hadden vrede en stabiliteit in grote delen van de wereld te handhaven. Helaas kunnen die alleen worden gegarandeerd als iedereen zich vrijwillig aan de gegeven regels houdt. Maar ze kunnen niet worden opgedrongen.

Het Russische imperium is na de Eerste Wereldoorlog een andere weg ingeslagen dan Europese imperiums als het Duitse Rijk en koloniale rijken als het Nederlandse. In 1991 viel ook dit imperium uiteen, maar president Poetin probeert sinds 2014 zoveel mogelijk het wiel van de geschiedenis weer terug te draaien. Hij wil geen lessen uit de geschiedenis trekken, maar de imperiale en gekoloniseerde Russische koers blijven aanhouden. Hiermee is de Euraziatische oriëntatie van Rusland tot een geopolitiek tegenovergesteld begrip t.o.v. de Atlantische civilisatie geworden. TIPP, het vrijhandelsverdrag tussen de EU en de VS waarover momenteel onderhandeld wordt, vormt de juiste stap om betrouwbare partners te blijven. En we moeten de openbare vrijheid beschermen die ons in het huidige Europa toebedeeld is. Aldus Ludger Kühnhardt.

 

Uitwisselingsbezoek aan Solingen

De sprekers (v.l.n.r.): Ludger Kühnhardt, Hermann von der Dunk, Milo Schoenmaker (burgemeester van Gouda), Norbert Feith

Kringgesprek

Aan het kringgesprek werd deelgenomen door de twee wetenschappers, een Duitse schoolleider en een muziekleraar en Max de Groot en Bart van Maren van het Verzetsmuseum.

Voor een gezamenlijke Nederlands-Duitse bevrijdingsdag lijkt het de deelnemers nog wat te vroeg. 'Bis wir aber zusammen weinen können über diese Zeit und ihre Opfer, wird es noch eine Weile dauern.'

Enkele vragen betroffen hoe Duitsers en Nederlanders elkaar zien. Nederlanders hebben een gemengd positieve en negatieve houding t.o.v. Duitsers. Zelfs bij 30-jarigen zijn er nog anti-Duitse sympathieën. De Duitse deelnemers waarderen het gevoel voor humor van de Nederlanders, evenals de flexibiliteit. Zo is er binnen het Nederlandse wiskundeonderwijs een niveau voor iedereen. Bart noemt het Duitse noemen van functies opvallend: het wijst op het belang hechten aan hiërarchie. Max vond het opvallend dat 95 % van de bezoekers van concentratiekamp Bergen-Belsen Duits is, terwijl je juist veel andere nationaliteiten verwacht. Dat wijst er op dat Duitsland haar oorlogsverleden bepaald niet vergeet.

Na het kringgesprek werd een voorstel gedaan voor een nieuw type uitwisseling tussen Gouda en Solingen. Het idee is groepen scholieren te laten discussiëren over een probleem uit een bepaald vakgebied. Ze leren elkaar daardoor beter kennen en het is leerzaam.


Middagprogramma

's Middags werd eerst een bezoek gebracht aan een 'Wasserspiel' in het centrum dat geopend werd door de burgemeester. Daarna werd een bezoek gebracht aan 'Galerie Gecko', een verzameling kunstateliers. De burgemeester opende daar een festival.

De burgemeesters suggereerden ook nog een samenwerking tussen Gouda en Solingen op kunstzinnig gebied. Welke vorm dit gaat aannemen is nog niet bekend.

Tenslotte

De dag had als titel ''8 Mai 1945. Ende des Zweiten Weltkrieges. Tag der Befreiung." en vormde samen met het boek van een delegatie uit Solingen op 5 mei een gezamenlijk herdenken van de bevrijding. In Nederland voelt men zich bevrijd van 'de Duitsers', in Duitsland voelt men zich bevrijd van het idee van het  nationaal-socialisme dat vernietigend uitpakte. Het is een luxe dat we nu al zo'n lange tijd in vrede de oorlog kunnen verwerken, begrijpen en herdenken.

Jos Groot

Digitale leskist

Een gratis lesprogramma over WO II voor groep 7 en 8 van het basisonderwijs.Op interactieve wijze worden 6 thema´s behandeld: koken en eten, (over)leven, communicatie, vervolging, verzet en vluchten.

Over vrede...

Wijsheid_02.jpg