'Matthijs en de verborgen geschiedenis', aflevering 3

Het leven in de jappenkampen

Matthijs hoopte stiekem dat vader stroop susu ging maken of dat er toevallig een roti kukus was gestoomd. Het zijn die kleine restanten van een Indische cultuur die aan het verdwijnen is, maar waar Matthijs nu een beetje trots op begint te worden. Net een tikkeltje anders zijn gaf hem een bijzonder gevoel. Misschien was dat ‘anders zijn’ ook precies wat Eveline leuk vond in Matthijs. Dat die andere cultuur ook een andere geschiedenis met zich meebracht, begonnen beiden stilletjes aan te beseffen.Het werd limonade. Vader had geen zin in gedoe.

“Je hoort niet veel verhalen over de jappenkampen. Velen konden er na de oorlog niet over praten. En als ze dat wel deden werd er niet altijd geluisterd. Opa en oma  vertelden er wel over, maar lieten daarbij niet het achterste van hun tong zien, denk ik. En als je jong bent, besef je nog niet goed wat er wordt verteld. Zij kenden elkaar nog niet toen ze werden gevangen genomen, dat is misschien een voordeel. Leo Vroman en zijn Tineke kenden elkaar wel toen hij werd geïnterneerd. Dat brengt meer zorgen met zich mee, denk ik.”

“Misschien maakt dat je juist sterker,” zei Eveline.

“Misschien is dat waar. Hij heeft het overleefd. Er werd veel verhuisd naar andere kampen. Telkens kwamen er groepen gevangen bij, terwijl andere groepen op transport gingen. Opa zei dat het in het begin best wel meeviel in de kampen. Ze hadden genoeg tijd voor sport en cultuur. Er werd ook een kampkrant gemaakt die regelmatig verscheen. Er ligt nog een stapeltje kampkranten op zolder. Later werd het strenger en voller in de kampen.” 

“Mijn vader, die krijgsgevangene was, werd verplaatst naar Japan. Daar moest hij in de staalindustrie werken. Dat was zwaar werk, iedereen raakte uitgeput. Maar hij had geluk gehad, zei hij altijd. Geluk dat hij bij de warmte van de ovens mocht werken, want het was koud in Japan. Geluk ook dat hij niet hoefde te werken aan de Birma-spoorlijn. Want daar stierven meer dan 100.00 dwangarbeiders. Of de Pakan Baroe Spoorweg op Sumatra, bijna 100.000 slachtoffers!”

“De vrouwen waren dus gescheiden van de mannen. De kinderen zaten bij hun moeders, tot de jongens oud genoeg waren om naar een ander kamp te gaan. Die gingen dan de jongenskampen in en deden dwangarbeid. De moeders bleven in de vrouwenkampen. Mijn tante heeft daar een dagboek over bijgehouden. Iedereen werd er ingedeeld in groepjes voor een bepaalde taak. Mijn tante moest met haar groepje hout sprokkelen om te koken omdat de voorraad houtskool op was. In dat schriftje is duidelijk te lezen dat de bevrijding pas weken later doordrong tot de kampen.”

“Ze beschrijft de toestand van ongeloof en hoop over de bevrijding. Maar van een bevrijding was toen niet echt sprake, want de Indonesiërs kwamen in opstand tegen Nederland. Vooral de pemuda’s - de fanatieke jongeren - wilden alle Nederlanders eruit gooien. Iedereen kon voor zijn eigen veiligheid maar beter in de kampen blijven. Daar werden ze gek genoeg beschermd door de Japanners. Maanden van gewelddadige opstand braken aan. Er werd zo veel gemoord. De lijken dreven in de rivier. Na maanden kwamen de eerste Nederlandse troepen op Indische grond aan en kon de repatriëring beginnen.“

“Is dat hetzelfde als evacuatie?’, wilde Matthijs weten.

Hierover moest vader nadenken. Zovele jaren later kun je steeds meer onbevooroordeeld kijken naar de geschiedenis. De opstelling tegenover de gebeurtenissen wordt milder, de tijd leert begrijpen. Het viel vader op dat Museum Bronbeek een wisselexpositie houdt met de naam ‘Oorlog! Van Indië tot Indonesië’. Tot voor kort durfde men het woord oorlog niet in de mond te nemen. Misschien geldt dat ook over de repatriëring. Dat was natuurlijk niets anders dan een evacuatie, een “ontruiming, m.n. van door oorlogsgeweld of natuurrampen bedreigd gebied door de burgerbevolking” volgens Van Dale. Hij was even uitgepraat. Hij dacht aan zijn vriend die geschiedenisdocent was en er vanuit zijn vakgebied veel meer over kon vertellen. Hij gaf ze het telefoonnummer van oom Harry. Dan konden ze met hem verder praten als ze wilden. En dat wilden ze!

Dit is de derde aflevering van het feuilleton. De vorige aflevering kun je hier teruglezen.

Digitale leskist

Een gratis lesprogramma over WO II voor groep 7 en 8 van het basisonderwijs.Op interactieve wijze worden 6 thema´s behandeld: koken en eten, (over)leven, communicatie, vervolging, verzet en vluchten.

Over vrede...

Wijsheid_04.jpg